Hasło przewodnie tegorocznego wielkopostnego czuwania z Chrystusem Eucharystycznym brzmiało: Odnaleźć siebie w Chrystusie.

W pierwszej nauce rekolekcjonista wskazał na obecność grzechu w życiu chrześcijanina. Grzech, jak uczy Katechizm Kościoła Katolickiego, jest to świadome i dobrowolne wykroczenie przeciwko woli Bożej. Jeśli stoisz bacz byś nie upadł – przestrzegał rekolekcjonista. W zgłębianiu tajemnicy grzechu pomaga nam Pismo Święte zwłaszcza Księga Rodzaju opisując genezę grzechu pierworodnego. Raj to stan szczęścia ludzkiego. Szatan pokazany w Biblii jako wąż zasiał w umyśle człowieka zwątpienie. Niestety pierwsi ludzie Adam i Ewa ulegli pokusie, która zrodziła się w umyśle, by zająć miejsce należne tylko Bogu. Zapragnęli posiąść znajomość dobra i zła. Zapomnieli, że wybór dobra i zła jest zarezerwowany tylko dla Boga. Człowiek nie jest Bogiem i nigdy nim nie będzie. Drzewo poznania dobra i zła stało się dla człowieka symbolem pychy. Grzech niesie ze sobą nagość, odsłania wszystko a w konsekwencji przynosi wstyd i koniec szczęścia. Poprzez grzech człowiek nie Boga niszczy, lecz samego siebie. Jednak Bóg nie pozostawia człowieka w beznadziei grzechu, lecz woła po imieniu, jak biblijnego Adama – gdzie jesteś? Bóg wychodzi do człowieka nawet gdy ten bardzo grzeszy. Łaska Boża jest przepotężna i dzięki niej człowiek wierzący dostępuje odkupienia win i zbawienia.

Ojciec rekolekcjonista zwrócił też uwagę na wieloaspektowość konsekwencji grzechu. Zrywa on wieź, jedność z Bogiem, z drugim człowiekiem, z naturą i na końcu z tym, który grzeszy. Jak zaznaczył rekolekcjonista, grzechem jest nie tylko czynienie zła, ale także zaniechanie dobra.

Odwołując się do nauki bł. Jana Pawła II, który jako pierwszy zbudował teologię ciała, ks.dr hab. Waldemar Szczerbiński podkreślił, że zbawiamy się w ciele i przez Ciało, gdyż Chrystus uświęcił nasze ciała.

W czasie konferencji o wierze, rekolekcjonista postawił wszystkim pytania na które należy sobie zawsze odpowiadać: W kogo wierzę? Komu wierzę? Czy żyję słowem Boga? Zachęcił wszystkich do zdrowej wiary w Jezusa, który jest Mesjaszem Chrystusem Synem Bożym, Zbawicielem. Jak podkreślił rekolekcjonista wiara i życie, to dwa wiosła potrzebne, by płynąć we właściwym kierunku. Podczas nauk rekolekcyjnych prowadzący, mówił też o miłości względem Boga i ludzi, która uzasadnia człowieczeństwo i świat. Przypomniał też podstawowe obowiązki zarówno rodzinne jak i wspólnotowe nadzwyczajnych szafarzy.

W trakcie trzydniowych rekolekcji był też czas na rozmowy o judaizmie, jako że ks. prof. Szczerbiński jest ekspertem w tym zakresie. Nie zabrakło także całonocnej adoracji przed Najświętszym Sakramentem.

Tomasz Olejniczak

W pierwszej turze rekolekcje głosił ks. dr hab Andrzej Bohdanowicz, wykładowca teologii moralnej oraz proboszcz w Opatówku. W drugiej turze szafarze spotkali się z ks. dr hab. Waldemarem Szczerbińskim, wykładowcą filozofii. Na rekolekcjach można było również obejrzeć wystawę misyjną oraz film „Fireproof”. Uczestnicy rekolekcji mogli także nabyć nowe wydanie książki liturgicznej dla szafarzy, zawierającej m.in. wstęp Prymasa Polski, aktualne instrukcje i obrzędy liturgiczne, historię posługi szafarzy w archidiecezji gnieźnieńskiej, dodatkowe modlitwy, a także informację na temat Misyjnego Apostolstwa Chorych.

W ostatni dzień rekolekcji, zarówno w pierwszej, jak i w drugiej turze szafarzy odwiedził ks. biskup Bogdan Wojtuś, który przewodniczył niedzielnej Eucharystii oraz zjadł z szafarzami śniadanie. W ramach spotkania uczestnicy rekolekcji mogli również porozmawiać z ks. biskupem na temat aktualnych spraw życia kościelnego i społecznego.

• 1. tura: 24-26 lutego 2012 – prowadzi ks. dr hab. Andrzej Bohdanowicz;
• 2. tura: 2-4 marca 2012 – prowadzi ks. dr hab. Waldemar Szczerbiński.

Początek rekolekcji o godz. 18⁰⁰. Przejeżdżamy na turę według zapisów dokonanych na dniu skupienia. Kandydaci na szafarzy przyjeżdzają na rekolekcje w drugim terminie. Będą mieli w tym czasie spotkania przygotowujące do posługi.

Na rekolekcje należy zabrać ze sobą identyfikatory.

Zdjęcia z rekolekcji można znaleźć w galerii.

• I termin: od 11 do 13 marca 2011
• II termin: od 18 do 20 marca 2011

Rozpoczęcie rekolekcji dla obu terminów o godz. 18⁰⁰. Lista uczestników poszczególnych turnusów została przekazana razem z ostatnią gazetką.

Na program rekolekcji składały się: Eucharystie, nabożeństwo pokutne, modlitwy Liturgii Godzin, droga krzyżowa, konferencje ascetyczne oraz całonocna adoracja Najświętszego Sakramentu, dyskusje w grupach i spotkanie z opiekunem ks. kan. Franciszkiem Jabłońskim. Rekolekcje, które odbyły się w dwóch grupach i dwóch terminach prowadzili: ks. kan. Ryszard Figiel i ks. dr Andrzej Grzelak.

Na zakończenie rekolekcji Msze św. sprawował bp Bogdan Wojtuś, który wręczył szafarzom stosowne zaświadczenie. W rekolekcjach uczestniczyło 73 szafarzy i 13 kandydatów.

• I termin: od 19 do 21 lutego 2010
• II termin: od 26 do 28 lutego 2010

Rozpoczęcie rekolekcji dla obu terminów o godz. 18⁰⁰. Lista uczestników poszczególnych turnusów została przekazana razem z ostatnią gazetką.

Poniżej przedstawiamy szczegółowy program rekolekcji:

• Piątek
  • 18⁰⁰ – Kolacja (Grupa1)
  • 19⁰⁰ – Nabożeństwo pokutne
  • 19³⁰ – Indywidualna spowiedź
  • Msza św. (Grupa 2)
  • Wystawienie Najświętszego Sakramentu
  • Całonocna adoracja (do godz. 7⁰⁰)
• Sobota
  • 7³⁰ – Śniadanie (Grupa 2)
  • 8¹⁵ – Modlitwy poranne – Jutrznia (Grupa 3)
  • 9⁰⁰ – Konferencja
  • 10⁰⁰ – Kawa w refektarzu (Grupa 1)
  • 10³⁰ – Konferencja
  • 11⁴⁵ – Przygotowanie do Mszy św. (Grupa4)
  • 12⁰⁰ – Msza św.
  • 13⁰⁰ – Obiad (Grupa 3)
  • 15⁰⁰ – Nieszpory (Grupa 1)
  • 15³⁰ – Śpiew (w kaplicy)
  • 16³⁰ – Spotkanie w grupach (Temat: Szafarz świadkiem Miłości)
  • 18⁰⁰ – Kolacja (Grupa 4)
  • 20⁰⁰ – Konferencja
  • 21⁰⁰ – Droga krzyżowa
• Niedziela
  • 8⁰⁰ – Śniadanie (Grupa 2)
  • 9⁰⁰ – Msza św. pod przewodnictwem ks. bp. Bogdana Wojtusia (Grupa 3)
  • 10⁰⁰ – Spotkanie z ks. Biskupem przy kawie (Grupa 4)
  • 11⁰⁰ – Spotkanie z Opiekunem
  • 12⁰⁰ – Obiad i zakończenie rekolekcji (wszyscy)

Rekolekcje prowadzi ks. kan. Ryszard Figiel: mgr lic. teologii, mgr muzykologii, kanonik honorowy Kapituły Świętego Jerzego, wykłada muzykę i śpiew kościelny, wyświęcony 8 VI 1963 r.

Posługa szafarzy została wprowadzona decyzją ks. bpa Edmunda Piszcza 16 grudnia 1990 roku. Ówczesna diecezja warmińska była trzecią diecezja w Polsce, po archidiecezji katowickiej i diecezji opolskiej, która tę posługę wprowadziła. Ćwiczenia duchowne kończą przygotowania nowych szafarzy po kursie przygotowawczym, ale także warunek przedłużenia wszystkim dotychczasowym szafarzom nominacji na rok następny do wypełniania posługi nadzwyczajnego szafarza Komunii św.

Od 19 lat szafarze nadzwyczajni obecni są w wielu parafiach archidiecezji, gdzie pomagają prezbiterom podczas niedzielnych Mszy św., a szczególnie zanoszą Komunię św. chorym do domów, szpitali i domów opieki społecznej.

Od kilku lat podczas dorocznego odpustu w Sanktuarium Gietrzwałdzkim szafarze pomagają w udzielaniu Komunii św. wielkim rzeszom pielgrzymów przybywających na dożynki diecezjalne.

Każdego roku organizowany jest kurs przygotowawczy, na który kierowani są przez księży proboszczów nowi kandydaci. W tym roku przygotowanie do posługi nadzwyczajnego szafarza Komunii św. podjęło 23 mężczyzn z 15 parafii. Zajęcia teoretyczne z teologii Eucharystii oraz praktyczne przygotowanie do posługi prowadzili księża oraz doświadczeni szafarze. Od początku opiekunem wspólnoty jest ks. prof. dr hab. Władysław Nowak, przewodniczący Komisji Liturgicznej, a obecnie Rektor Wyższego Seminarium Archidiecezji Warmińskiej. Pomocą w sprawach organizacyjnych służą panowie Henryk Walczak i Jerzy Paczkowski. Ogólna liczba szafarzy w archidiecezji to 148 mężczyzn z 68 parafii.

Źródło: ekai.pl.

W pierwszym dniu szafarze mieli możliwość przygotować się do dobrej spowiedzi świętej dzięki konferencjom wygłaszanym przez ks. Grzegorza Pawlaczyka, wędrownego katechistę pracującego w Rumunii, który poprowadził również nabożeństwo pokutne. Kulminacją dnia była całonocna adoracja Najświętszego Sakramentu.

Kolejny dzień rozpoczął się od spotkania i Mszy świętej odprawionej przez ks. biskupa Wojciecha Polaka, a następnie formacją szafarzy zajął się kolejny misjonarz, ks. Andrzej Graczyk, Wikariusz generalny w Tbilisi (Gruzja). Oprócz uczestniczenia w konferencjach i nabożeństwach szafarze mieli także możliwość spotykania się w grupach z animatorami oraz mogli ćwiczyć śpiew pieśni kościelnych pod kierunkiem p. Darii Czekalskiej.

Ważnym elementem każdego dnia była codzienna modlitwa brewiarzowa, stałą tradycją stała się także wieczorna Droga Krzyżowa w plenerze. Nad całością czuwał diecezjalny opiekun szafarzy nadzwyczajnych ks. dr Franciszek Jabłoński.

Z hasłem rekolekcji związana była także przywieziona przez ks. opiekuna wystawa promująca życie. Spotkała się ona z dużym zainteresowaniem szafarzy. Ks. Franciszek Jabłoński wygłosił ponadto wykład ukazujących postacie błogosławionych małżonków jako wzory na drodze do świętości dla współczesnych małżeństw.

W ramach swojej formacji szafarze oprócz rekolekcji spotykają się też na adwentowym dniu skupienia, a od dwóch lat także na spotkaniach rejonowych, na które zapraszani szafarze są wraz z żonami.

Po kolacji rozpoczęło się nabożeństwo pokutne prowadzone przez ks. Franciszka. W homilii ks. opiekun wspomniał o potrzebie uczestniczenia w takich nabożeństwach, aby uniknąć niebezpieczeństwa wpadania w duchowy schematyzm. Niebezpieczeństwa te wiążą się m.in. z psychiczną strukturą mężczyzny, która utrudnia przyznawanie się do winy i praktykowanie częstej spowiedzi. Po nabożeństwie nastąpiło wystawienie Najświętszego Sakramentu. W czasie adoracji szafarze mieli możliwość skorzystania z sakramentu pokuty i pojednania, którym służyli trzej kapłani. Gdy wszyscy chętni skorzystali z sakramentu spowiedzi szafarze uczestniczyli we mszy świętej celebrowanej przez ks. Franciszka Jabłońskiego. Kazanie w czasie mszy wygłosił ks. Krzysztof Domagalski. Główne myśli kazania nawiązywały do hasła tegorocznego programu duszpasterskiego i jego interpretacji. Słowa czynić uczniów wśród wszystkich narodów dotykają nie tylko nauczania innych ludzi, ale przede wszystkim własnego świadczenia o żywym Chrystusie i jego Ewangelii.

Konferencje o. Aleksandra Dońca OMI
Sobotnie przedpołudnie wypełnione było 3 konferencjami, które wygłosił o. Aleksander Doniec OMI z Markowic. Dotyczyły one powołania i duchowości szafarza w perspektywie bycia uczniem Chrystusa. Rekolekcje wielkopostne, to czas pełniejszego stawania się uczniem Chrystusa. Kapłan, czy też szafarz, nie powinni popadać w rutynę. Muszą pielęgnować i pogłębiać duchowość eucharystyczną, Eucharystia bowiem jest szczytem i źródłem życia duchowego Kościoła. Jak mówił Ojciec Święty Jan Paweł II: Pójście na Eucharystię, to pójście na Kalwarię, na spotkanie z Odkupicielem. Także Sobór Watykański II w Konstytucji o Liturgii Świętej pisał: „Zbawiciel nasz podczas Ostatniej Wieczerzy, tej nocy, kiedy został wydany, ustanowił Eucharystyczną Ofiarę Ciała i Krwi swojej, aby w niej na całe wieki, aż do swego przyjścia, utrwalić Ofiarę Krzyża i tak umiłowanej Oblubienicy Kościołowi powierzyć pamiątkę swej Męki i Zmartwychwstania: sakrament miłosierdzia, znak jedności, węzeł miłości, ucztę paschalną, w której pożywamy Chrystusa, w której dusza napełnia się łaską i otrzymuje zadatek przyszłej chwały”. Dlatego też powinniśmy zastanowić się, jakich postaw wewnętrznych domaga się od nas udział we Mszy Świętej, zwłaszcza od kapłanów i szafarzy. Pierwszą z nich powinna być postawa nawrócenia. W Ewangelii Św. Mateusz w rozdziale 26 opisuje, jak najpierw Piotr zapewnia Chrystusa o swojej niezłomnej wierności, zaś później trzykrotnie się Go zapiera. My szafarze, podejmując się swojej posługi, podobnie jak Piotr deklarujemy wierność Chrystusowi. Niestety z czasem rutyna przykrywa ten zapał, trzeba więc odświeżyć nasz entuzjazm. Podobnie rzecz się ma z małżeństwem – tu także życie weryfikuje nasz zapał i powinniśmy starać się go odnawiać. Łzy Piotra są znakiem żalu i skruchy, ponieważ zrozumiał swój grzech. A więc obok grzechu i słabości są też łzy – mające charakter oczyszczający, świadczące o gotowości nawrócenia. Piotr chce wypełnić swą deklarację, iść za Jezusem. Trzeba więc gorzko zapłakać i podjąć osobiste postanowienie by nie wracać na drogę grzechu. Wymiar pokutny każdej Mszy Świętej ujawnia się najpierw w akcie pokuty – przyznajemy się w nim do swej grzeszności i prosimy Jezusa Chrystusa o oczyszczenie z grzechu. Podczas spotkaniu z Bogiem mamy świadomość swej małości i słabości, tylko wobec bliźnich zakładamy maskę, by pokazać się lepszymi.

Przed Bogiem stajemy w skrusze, pokorze, prawdzie. Akt pokuty wyraża naturę grzechu i pojednania. Grzech to rana zadana sobie, rodzinie, Kościołowi – pokuta jest powrotem do Boga, do wspólnoty. Ten początek Mszy Świętej, mający charakter oczyszczający, jest szczególnie ważny – pozwala nam pełniej i lepiej uczestniczyć w spotkaniu z Panem – nie można więc go pomijać spóźniając się na Mszę. W dalszym ciągu Mszy św. kolejnym aktem pokuty są słowa: Panie zmiłuj się nad nami. Jezus Chrystus zwany barankiem poniósł śmierć męczeńską za nasze grzechy. W Modlitwie Pańskiej słowa – „odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom” – są dalszym aktem pokuty i nawrócenia. Występuje tu ścisłe powiązanie dwóch elementów wezwania – prośba o przebaczenie nam i gotowość do wybaczenia innym. Słowa: „bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na Ziemi” wzywają nas, byśmy byli pojednani z Bogiem, samymi sobą i bliźnimi, byśmy całkowicie poddali się woli bożej i byli gotowi jako pierwsi przepraszać. Naśladujemy więc Jezusa Chrystusa – „niech się stanie wola Twoja”. Kolejne akty pokutne we Mszy św., to modlitwa „Baranku Boży” oraz dalej sam obrzęd łamania chleba. Łamanie chleba jest bowiem znakiem, wyobrażeniem śmierci krzyżowej Jezusa Chrystusa. Papież Jan Paweł II pisał o ścisłym związku Eucharystii i Sakramentu Pojednania – to samo podkreśla także Benedykt XVI.

Kolejnym elementem duchowości eucharystycznej ucznia – szafarza powinna być postawa nawrócenia. W Ewangelii wg Św. Jana, w scenie dialogu Piłata z Jezusem padają słowa: „Tak, jestem królem. Ja się na to narodziłem i na to przyszedłem na świat, aby dać świadectwo prawdzie. Każdy, kto jest z prawdy, słucha mojego głosu”. Ta wypowiedź Jezusa zachęca nas do słuchania całym sercem. Słowo zamieszkuje we mnie, owocuje, a ja staram się żyć usłyszanym Słowem. Takiego słuchania uczy nas Maryja – „rozważała w swoim sercu”. Tak więc stają przed nami trzy zadania – słuchać, rozważać i żyć Słowem. Postawa szafarza powinna polegać na słuchaniu Słowa Jezusa Chrystusa. W czasach apostolskich Liturgia Słowa stanowiła jedność z łamaniem chleba. Wskazuje na to historia na drodze do Emaus – najpierw słuchanie Jezusa Chrystusa, potem łamanie chleba. Chrystus pod postaciami chleba i wina jest tak samo obecny, jak w Słowie Bożym.

Sobór Watykański II podkreśla znaczenie Liturgii Słowa i jej związek z Liturgią Eucharystii. Zwraca uwagę, że zbyt mało akcentujemy obecność Chrystusa w Liturgii Słowa. Ojciec Święty Jan Paweł II w swoim liście apostolskim Dies Domini przypomina o konieczności głoszenia Słowa Bożego, jako dialogu Boga z ludem. O. Aleksander wygłosił także homilię w czasie Mszy świętej. Tematyka homilii dotyczyła fragmentu Ewangelii o marnotrawnym synu. W czasie popołudniowych spotkań w grupach szafarze zapoznali się z Orędziem Ojca Świętego Benedykta XVI na Wielki Post 2008 oraz Orędziem Ojca Świętego na XLV Światowy Dzień Modlitw o Powołania z 13 kwietnia 2008. Każda grupa omówiła własne doświadczenia związane z tematyką orędzia oraz zastanowiła się nad możliwością wypełniania opisanych postulatów w życiu codziennym.

Konferencja ks. Tomasza Trzaskawki
Wieczorna część soboty wypełniła konferencja ascetyczna ks. Tomasza Trzaskawki. Ks. Tomasz przedstawił charakterystykę ucznia Jezusa. Słowo „uczeń” w języku polskim pojawia się nie tylko w kontekście biblijnym, ale także świeckim, co powoduje, że kojarzy się z wiedzą i wychowywaniem, a mniej z mądrością. W Starym Testamencie słowo „uczeń” jest prawie nieobecne. Pojawia się dopiero w Talmudzie oraz w Nowym Testamencie w specjalnym znaczeniu. Uczeń to przede wszystkim ten, kto uznał Jezusa za swojego mistrza. Cechy charakterystyczne ucznia Jezusa to: powołanie – chcieć być powołanym to nie to samo, co nim być. Osobiste związanie z Chrystusem, przyjmowanie krzyża – umartwienia to nie to samo, co krzyż. Można być chrześcijaninem bez umartwień. Właściwą ascezą jest rozpoznawanie i przyjmowanie krzyża. Krzyżem mogą być okoliczności życia, pewne rzeczy w nas, ale nie drugi człowiek jako taki. Jeżeli fiasko czyni nas ludźmi zgorzkniałymi, cynicznymi to znaczy, że nie biorę swojego krzyża, że go nie rozumiem.

Zakończeniem sobotnich zajęć była droga krzyżowa w ogrodzie prowadzona przez ks. Franciszka Jabłońskiego, w której uczestniczyli szafarze trzymając w ręce zapalone świece. Rozważania do poszczególnych stacji drogi krzyżowej zaczerpnięte były z książki kard. Stanisława Dziwisza, „Bo wezwał cię Chrystus”.

Ostatni dzień rekolekcji rozpoczął się od wspólnie odśpiewanej jutrzni, po której było śniadanie oraz spotkanie z opiekunem szafarzy, ks. dr Franciszkiem Jabłońskim. Ks. Franciszek omówił bieżące sprawy organizacyjne, poprosił o odczytanie listu od Aleksandra i Barbary Szanieckich, którzy pełnią posługę misyjną w Tanzanii oraz zaprezentował kalendarze misyjne i książki o tematyce misyjnej. Po spotkaniu z ks. opiekunem szafarze pracując w grupach mieli możliwość przedstawienia tych elementów rekolekcji, które były dla nich najważniejszym przeżyciem. Szafarze najczęściej wymieniali następujące rzeczy:

• droga Krzyżowa i komentarze do niej,
• adoracja Najświętszego Sakramentu oraz silentium,
• konferencje o. Dońca i ks. Trzaskawki,
• śpiewane psalmy w czasie Jutrzni i Nieszporów,
• nabożeństwo pokutne i czas na spowiedź,
• kontynuacja pracy w grupach.

Jak zwykle na koniec rekolekcji szafarzy odwiedził ks. biskup Bogdan Wojtuś. W czasie spotkania z księdzem biskupem szafarze przedstawili krótkie sprawozdanie z przebiegu rekolekcji oraz zadali kilka pytań. Pierwsze z nich dotyczyło powrotu tytułu prymasa do arcybiskupa gnieźnieńskiego w kontekście niedawnej decyzji papieża Benedykta XVI o przedłużeniu kadencji ks. Arcybiskupa Henryka Muszyńskiego. Następnie szafarze pytali o różnice w posłudze biskupiej na przestrzeni lat. Ks. biskup wskazał kilka zaobserwowanych zmian:

• zmiana w podejściu do zaangażowania świeckich,
• zmiana w duszpasterstwie rodzin,
• pełniejszy udział świeckich w misji Kościoła,
• rosnąca potrzeba rekolekcji zamkniętych.

Wszystko to zdaniem ks. bp Bogdana Wojtusia wskazuje na pogłębianie duchowości polskich katolików, chociaż nie zawsze jest to związane z bezpośrednim przełożeniem na dane statystyczne. Ks. biskup poruszył także głośną sprawę odejścia prof. Tomasza Węcławskiego z Kościoła przedstawiając problemy z interpretacją jego nauczania.

Ostatnim elementem rekolekcji była msza święta z ks. biskupem. W czasie homilii ks. biskup przypomniał znaczenie Wielkiego Postu jako ostatniego etapu przygotowania do chrztu dla katechumenów. Fragment niedzielnej ewangelii przedstawia Jezusa, który sam prowadzi katechezę przygotowującą do przyjęcia zbawienia i poznania Jego samego: najpierw jako człowieka, potem jako proroka, a na końcu jako Mesjasza. Końcowym wnioskiem homilii było stwierdzenie, że sama wiedza jest niewystarczająca w poznaniu Chrystusa, bo potrzebna jest jeszcze wiara. Szafarze ofiarowali składkę ze mszy świętej w na potrzeby przebywających na misjach Aleksandra i Barbary Szanieckich. Po mszy św. i wspólnym posiłku szafarze podziękowali ks. biskupowi oraz ks. opiekunowi za obecność i troskę o rozwój duchowy swoich podopiecznych.